Znajomość czasów teraźniejszych jest jednym z podstawowych elementów nauki języka angielskiego. Pozwalają one określić, czy mówimy o czymś, co dzieje się regularnie, trwa właśnie teraz, jest związane z przeszłością i teraźniejszością, czy też ważny jest sam proces i czas trwania czynności.
W języku angielskim wyróżniamy cztery podstawowe czasy teraźniejsze: Present Simple, Present Continuous, Present Perfect oraz Present Perfect Continuous. Każdy z nich opisuje teraźniejszość z nieco innej perspektywy, dlatego kluczowe jest nie tylko poznanie ich konstrukcji, ale przede wszystkim zrozumienie, kiedy i dlaczego używamy danego czasu.
W tym opracowaniu znajdziesz najważniejsze informacje dotyczące każdego z nich – od budowy i pisowni, przez zastosowania i charakterystyczne określenia czasu, aż po najważniejsze wyjątki i pułapki, na które warto uważać.
Present Simple to czas, którego używamy przede wszystkim do opisywania czynności wykonywanych regularnie, naszych nawyków, faktów oraz sytuacji, które traktujemy jako stałe. Nie służy więc wyłącznie do mówienia o tym, co dzieje się „teraz”. Jeśli chcemy powiedzieć, że ktoś codziennie chodzi do pracy, lubimy muzykę albo Ziemia krąży wokół Słońca, właśnie Present Simple będzie odpowiednim czasem. W materiale źródłowym czas ten został również wskazany przy harmonogramach, instrukcjach oraz sekwencjach wydarzeń w narracji.
W zdaniu twierdzącym konstrukcja jest prosta: podmiot występuje przed czasownikiem, a sam czasownik pozostaje w podstawowej formie. Wyjątkiem jest trzecia osoba liczby pojedynczej — he, she, it. W tym przypadku do czasownika dodajemy zazwyczaj końcówkę -s, a przy niektórych czasownikach -es. Jeżeli czasownik kończy się na spółgłoskę + y, y zmienia się na ies, np. study → studies.
Końcówka dodawana w 3. osobie nie zawsze wygląda tak samo. W większości przypadków wystarczy dodać -s, ale czasowniki zakończone na -s, -sh, -ch, -x lub -o otrzymują -es. Przy czasownikach zakończonych na spółgłoskę + y zmieniamy y na ies, natomiast po samogłosce pozostawiamy y i dodajemy -s.
Present Simple najłatwiej rozpoznać wtedy, gdy zdanie opisuje coś powtarzalnego, stałego albo ogólnie prawdziwego. Możemy za jego pomocą opowiedzieć o codziennej rutynie, przedstawić fakt, podać godzinę odjazdu pociągu, wyrazić opinię albo opisać sposób wykonania jakiejś czynności. W narracji może natomiast służyć do przedstawiania kolejnych wydarzeń, np. przy streszczaniu fabuły.
W Present Simple często pojawiają się słowa, które wskazują na częstotliwość wykonywania czynności. Są pomocną wskazówką przy rozpoznawaniu czasu, szczególnie gdy opisujemy rutyny i powtarzające się sytuacje. Nie należy jednak traktować ich jako automatycznej reguły — zawsze liczy się znaczenie całego zdania.
Na koniec warto zapamiętać dwie formy, które zachowują się inaczej niż większość czasowników. Be nie korzysta w Present Simple z do/does, lecz występuje w formach am, is, are. Z kolei czasownik have przy he, she, it zmienia się na has, podczas gdy przy pozostałych osobach pozostaje w formie have.
Present Continuous, nazywany również czasem teraźniejszym ciągłym, wykorzystujemy przede wszystkim wtedy, gdy chcemy pokazać, że jakaś czynność trwa. Najbardziej typowym przykładem jest sytuacja, która dzieje się dokładnie w momencie mówienia, ale nie jest to jedyne zastosowanie tego czasu. Present Continuous może również opisywać czynności tymczasowe, zaplanowane wydarzenia w najbliższej przyszłości czy sytuacje, które stopniowo się zmieniają.
W Present Continuous zawsze potrzebujemy odpowiedniej formy czasownika be – am, is lub are – oraz czasownika głównego z końcówką -ing. W zdaniu twierdzącym mówimy więc na przykład I am watching TV albo She is cooking dinner. W przeczeniu do czasownika be dodajemy not, natomiast pytanie tworzymy przez przeniesienie am/is/are przed podmiot.
Dodanie -ing zazwyczaj nie sprawia większych problemów, ale w kilku przypadkach zmienia się pisownia czasownika. W przypadku krótkich czasowników zakończonych układem spółgłoska–samogłoska–spółgłoska (CVC) podwajamy ostatnią spółgłoskę. Z kolei czasowniki zakończone na -ie zmieniają tę końcówkę na -ying.
Najbardziej charakterystycznym zastosowaniem Present Continuous jest opisywanie czynności, która trwa w momencie mówienia. Nie zawsze jednak musi ona odbywać się dokładnie w tej sekundzie. Możemy użyć tego czasu również wtedy, gdy coś dzieje się obecnie, ale jest sytuacją tymczasową. Na przykład She is studying law this semester oznacza, że jest to jej aktualna, ale ograniczona w czasie sytuacja.
Present Continuous wykorzystujemy również przy ustalonych planach na najbliższą przyszłość, np. We are meeting them tomorrow. Ten czas dobrze sprawdza się także przy opisywaniu sytuacji, które zmieniają się lub rozwijają, jak w zdaniu The climate is changing. Szczególnym zastosowaniem jest użycie always do wyrażenia irytacji związanej z powtarzającym się zachowaniem, np. He is always losing his keys.
W Present Continuous często pojawiają się określenia wskazujące na to, że czynność trwa w tej chwili lub obecnie. Są one przydatną wskazówką, ale podobnie jak w przypadku Present Simple, nie powinny być jedynym kryterium wyboru czasu. Najważniejszy pozostaje kontekst i znaczenie całego zdania.
Przy Present Continuous trzeba zwrócić szczególną uwagę na stative verbs, czyli czasowniki opisujące stan, a nie aktywną czynność. W materiale zostały one podzielone między innymi na czasowniki związane z percepcją, emocjami i opiniami oraz posiadaniem. Zwykle nie używamy ich w formie -ing, nawet jeśli mówimy o czymś dziejącym się w teraźniejszości.
Niektóre czasowniki mogą jednak wystąpić w Continuous, kiedy zmieniają swoje znaczenie. Dobrym przykładem jest have: I have a car oznacza posiadanie, natomiast I’m having lunch opisuje czynność. Podobnie think może oznaczać opinię w Present Simple, ale I’m thinking about it mówi o procesie zastanawiania się.
W praktyce warto więc pamiętać, że sama obecność słowa now nie zawsze oznacza automatycznie Present Continuous. Jeżeli czasownik opisuje stan, a nie czynność, nadal możemy potrzebować Present Simple. To właśnie dlatego rozróżnienie między czynnością a stanem jest jednym z ważniejszych elementów przy wyborze tego czasu.
Present Perfect jest czasem, który łączy przeszłość z teraźniejszością. Używamy go wtedy, gdy samo wydarzenie miało miejsce wcześniej, ale jego doświadczenie, rezultat albo związek z obecnym momentem jest nadal istotny. Dlatego w Present Perfect często nie podajemy dokładnego momentu, w którym coś się wydarzyło.
To właśnie odróżnia go od wielu zdań w Past Simple. Gdy ważne jest przede wszystkim kiedy coś się wydarzyło i mówimy o zakończonym momencie w przeszłości, zwykle potrzebujemy Past Simple. W Present Perfect skupiamy się natomiast bardziej na fakcie, doświadczeniu lub związku wydarzenia z teraźniejszością.
Present Perfect tworzymy za pomocą have lub has oraz III formy czasownika, czyli past participle. Przy I, you, we, they używamy have, natomiast przy he, she, it – has. W przeczeniu dodajemy not, a pytanie tworzymy przez przeniesienie have/has przed podmiot.
W przypadku czasowników regularnych III forma jest tworzona tak samo jak forma Past Simple, czyli zazwyczaj przez dodanie -ed. Problem pojawia się przy czasownikach nieregularnych, ponieważ ich III forma często różni się od formy podstawowej i trzeba ją zapamiętać. W materiale jako przykłady pojawiają się między innymi go → gone, see → seen oraz write → written.
Present Perfect ma kilka charakterystycznych zastosowań, ale wszystkie można połączyć jedną myślą: wydarzenie z przeszłości ma znaczenie z punktu widzenia teraźniejszości. Możemy więc mówić o doświadczeniach życiowych bez podawania konkretnego momentu, o niedawno zakończonych czynnościach, których rezultat jest widoczny teraz, a także o sytuacjach rozpoczętych w przeszłości i trwających do chwili obecnej.
Present Perfect pojawia się również wtedy, gdy mówimy o czymś, co wydarzyło się w okresie, który jeszcze się nie zakończył, np. dzisiaj, w tym tygodniu czy w tym roku. W materiale wyróżniono także wiadomości i wydarzenia istotne „tu i teraz”, np. w nagłówkach wiadomości.
Present Perfect często występuje z określeniami, które podkreślają doświadczenie, niedawność wydarzenia albo jego związek z teraźniejszością. Wśród najważniejszych znajdują się already, yet, just, ever, never, since, for, so far, up to now, recently, lately. Możemy również spotkać określenia takie jak this week, this month czy this year, jeśli dany okres jeszcze trwa.
Jednym z najważniejszych elementów Present Perfect jest rozróżnienie for i since. Oba określenia mogą wskazywać, że coś rozpoczęło się w przeszłości i trwa do teraz, ale używamy ich w inny sposób. For określa długość trwania, natomiast since wskazuje konkretny moment, od którego dana sytuacja trwa.
Drugą bardzo ważną kwestią jest różnica między Present Perfect a Past Simple. Jeżeli podajemy konkretny, zakończony moment w przeszłości, wybieramy Past Simple. Present Perfect nie łączymy więc z określeniami takimi jak yesterday, last week, in 2020 czy ago.
Present Perfect Continuous łączy w sobie znaczenie Present Perfect i formy Continuous. Używamy go wtedy, gdy chcemy podkreślić, że czynność rozpoczęła się w przeszłości i trwa do teraz albo właśnie się zakończyła, ale jej przebieg lub skutek nadal jest istotny. W tym czasie szczególnie ważne jest jak długo coś trwało lub trwa, a nie tylko sam rezultat.
To właśnie nacisk na proces i czas trwania odróżnia Present Perfect Continuous od Present Perfect. Możemy więc powiedzieć I have written 3 emails, gdy interesuje nas rezultat i liczba napisanych wiadomości, ale I have been writing emails all morning, gdy ważniejsze jest to, że czynność trwała przez cały poranek.
Konstrukcja tego czasu jest bardzo charakterystyczna. Po podmiocie pojawia się have/has, następnie zawsze been, a na końcu czasownik z końcówką -ing. W przeczeniu not znajduje się po have/has, natomiast w pytaniu have/has przechodzi przed podmiot.
W Present Perfect Continuous czasownik główny występuje w formie -ing. Najważniejsze jest więc zachowanie pełnej konstrukcji have/has + been + czasownik-ing. Materiał przy tym czasie nie rozbudowuje osobno zasad pisowni końcówki -ing, dlatego najważniejsze jest zapamiętanie jej miejsca w całej konstrukcji.
Present Perfect Continuous przede wszystkim pokazuje czynność rozpoczętą w przeszłości, która trwa do teraz, z naciskiem na jej czas trwania. Właśnie dlatego bardzo naturalnie pojawia się w pytaniach typu How long…?. Możemy również użyć go wtedy, gdy czynność dopiero co się zakończyła, ale jej skutki są nadal widoczne.
Trzecie zastosowanie dotyczy sytuacji, w których chcemy mocniej podkreślić długość lub intensywność czynności, czasami również z emocjonalnym zabarwieniem, np. irytacją czy zdziwieniem.
W przypadku Present Perfect Continuous szczególnie ważne są określenia pokazujące czas trwania czynności. W materiale pojawiają się przede wszystkim for i since, które pomagają określić, jak długo dana czynność trwa. For wskazuje okres trwania, natomiast since – moment, od którego czynność się rozpoczęła.
Najważniejsza różnica między Present Perfect a Present Perfect Continuous dotyczy tego, na czym skupiamy uwagę. Present Perfect Simple podkreśla przede wszystkim rezultat lub liczbę wykonanych czynności, natomiast Present Perfect Continuous skupia się na samym procesie i czasie jego trwania.
Warto też pamiętać, że przy Present Perfect Continuous szczególnie łatwo zgubić słowo been. Konstrukcja bez niego nie jest już tym czasem.
Wybór właściwego czasu nie zawsze jest oczywisty, szczególnie gdy kilka konstrukcji może wydawać się podobnych. Najłatwiej zacząć od zastanowienia się, co jest najważniejsze w danym zdaniu – regularność czynności, jej trwanie, rezultat czy czas trwania aż do chwili obecnej.
Przy czasach teraźniejszych problemy często wynikają z podobieństwa poszczególnych konstrukcji. Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na kilka błędów, które łatwo popełnić nawet wtedy, gdy znamy podstawowe zasady każdego z czasów.
Czasowniki statyczne opisują przede wszystkim stan, opinię, emocję, posiadanie lub sposób postrzegania, a nie czynność wykonywaną w danym momencie. Dlatego zazwyczaj nie używamy ich w formach Continuous. Zamiast I am knowing powiemy I know, nawet jeśli wiedza dotyczy sytuacji, która ma miejsce właśnie teraz.
Nie oznacza to jednak, że każdy z tych czasowników nigdy nie może pojawić się z końcówką -ing. Niektóre z nich zmieniają znaczenie, gdy zaczynają opisywać konkretną czynność. Wtedy forma Continuous jest możliwa.
Jeśli czasownik opisuje stan, a nie aktywną czynność, najczęściej pozostaje w Present Simple, nawet gdy mówimy o czymś dziejącym się w chwili obecnej. Dlatego powiemy I understand you now, a nie I am understanding you now. Jeśli jednak ten sam czasownik zmienia znaczenie i zaczyna opisywać konkretną czynność, forma -ing może być poprawna.
W tej sekcji znajdziesz najważniejsze informacje o maturze rozszerzonej z języka angielskiego. Opisujemy tu strukturę egzaminu, typy zadań, sposób oceniania oraz to, na co warto zwrócić uwagę podczas przygotowań. To dobry punkt startowy dla każdego ucznia.
Tutaj zebrane są oficjalne arkusze CKE oraz materiały próbne wraz z rozwiązaniami. Praca na prawdziwych zadaniach pozwala oswoić się z poziomem trudności i formą egzaminu. To także świetny sposób na sprawdzenie swoich postępów.
Sekcja poświęcona ćwiczeniom rozwijającym rozumienie ze słuchu na poziomie rozszerzonym. Znajdziesz tu nagrania, zadania i materiały pomagające lepiej wychwytywać szczegóły, intencje oraz główne myśli wypowiedzi. Regularny trening ułatwia pracę podczas egzaminu.
W tej części znajdują się bardziej wymagające teksty i zadania, które uczą nie tylko rozumienia treści, ale też ich analizy. Uczniowie ćwiczą interpretację, wyciąganie wniosków i pracę z różnymi rodzajami tekstów. To ważny element przygotowania do matury rozszerzonej.
Ta sekcja obejmuje zadania leksykalno-gramatyczne, transformacje, uzupełnianie luk i inne ćwiczenia językowe. Pomagają one rozwijać precyzję, poprawność i swobodę użycia angielskiego. To jeden z kluczowych obszarów na poziomie rozszerzonym.
Znajdziesz tu materiały do pisania rozbudowanych tekstów, takich jak rozprawki, artykuły i inne formy wymagane na maturze. Sekcja pomaga zrozumieć budowę wypowiedzi, dobór argumentów oraz użycie odpowiednich zwrotów. Dzięki temu łatwiej napisać tekst na wyższym poziomie.
Ta część zawiera najważniejsze zagadnienia gramatyczne potrzebne na maturze rozszerzonej. Obejmuje trudniejsze struktury, konstrukcje stylistyczne i elementy, które pomagają budować bardziej naturalne oraz precyzyjne wypowiedzi. To dobra baza do powtórek i ćwiczeń.
W tej sekcji zgromadzone jest słownictwo tematyczne, idiomy oraz bardziej zaawansowane wyrażenia przydatne na egzaminie. Materiały pomagają poszerzać zasób słów i lepiej radzić sobie z trudniejszymi tekstami oraz wypowiedziami. To ważne wsparcie przy writing, reading i use of language.
W tej części znajdziesz praktyczne wskazówki, jak uczyć się skutecznie i jak planować przygotowania do egzaminu. Opisujemy tu również strategie pracy na arkuszu, zarządzanie czasem i sposoby unikania typowych błędów. To pomocne zarówno na początku nauki, jak i tuż przed egzaminem.
W tej sekcji dostępne są dodatkowe materiały wspierające naukę, takie jak fiszki, karty pracy, wideo i przydatne narzędzia. Ułatwiają one samodzielne powtórki i pozwalają lepiej utrwalić najważniejsze zagadnienia. To praktyczne uzupełnienie całego modułu.